ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮੋੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਆਮ “ਬਰੇਕ” ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰਚ 2027 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦਾ ਮਾਨਸੂਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਮੌਸਮ ਏਜੰਸੀ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਓਸ਼ਨ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼’ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜੁਲਾਈ 2026 ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2027 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ 85 ਤੋਂ 98 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਸਰ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਬੇਹੱਦ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਸੰਕਟ
ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਅਸਰ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੀਂਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਸੋਕੇ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ 50 ਤੋਂ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਨਮੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਰਿਸ਼ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਟ੍ਰਫ ਦੀ ਬਦਲੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ
ਮੌਸਮ विभाग ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਾਨਸੂਨ ਟ੍ਰਫ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਡਾਇਪੋਲ’ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਐਲ ਨੀਨੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 2015-16 ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ, ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕੀ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ (ਮਹਿੰਗਾਈ) ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀ: ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਓਸ਼ਨ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2027 ਤੱਕ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਜੋ 98 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਟ੍ਰਫ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਣਾ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਉਣੀ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਡਾਇਪੋਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ 2015-16 ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬਦਲਵੇਂ ਅਤੇ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਕਰੋਪੀ ਦੇ ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
