Nakodar: ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦਰਬਾਰ ਬਾਬਾ ਮੁਰਾਦ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵਾਲਿਆ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਰਹੱਸਮਈ ਮੌਤ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੁਣ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਨਾ ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਹੱਸਮਈ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ‘ਚ ਤੈਰਦੀ ਮੌਤ; ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ‘ਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਕੂੜੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਲਾਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਨੇ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ੱਕੀ ਸਮਾਨ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ‘ਤੇ ਤੈਰਦਾ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਵੇਸਟ ਜਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਕੂੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਬੇਹੱਦ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਮੁਸਤੈਦੀ ‘ਤੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਵੇਸਟ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਕੂੜਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤੱਤ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਮੌਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਅਤੇ ਕਰੰਟ ਲੱਗਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ; ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ
ਕੁੱਝ ਸਥਾਨਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਨੁਸਧਾਰ ਤਲਾਬ ਦੇ ਇਰਧ-ਗਿਰਧ ਬਣੇ ਪਾਰਕ ਦੇ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕਈ ਲਾਈਟਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰੰਟ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤਲਾਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਘਾਤਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲੈਬੋਰਟਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਤੱਤ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੁੱਪ; ਸਫ਼ਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਅਸਲ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਮਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਗੰਦਗੀ” ਮੰਨ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਘਟਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਸਫ਼ਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਕਰਕੇ ਫ਼ਾਈਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਘਟਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ? ਕੀ ਫਿਰ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਜਾਂ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਜਾਂਚ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ? ਕੀ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਨਾ ਹੁੰਦੀ? ਸ਼ਾਇਦ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪੀੜਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ; ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਮੱਛੀਆਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਿਉਂ ਮਰੀਆਂ? ਹੁਣ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਲੈਬ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੀ ਸੱਚਾਈ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਵਿੰਦਰ ਕਲੇਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ
ਦਾਤਾ ਤੂੰ ਹੀ ਦਾਤਾਰ ਹੈਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣੇਂ। ਤੇਰਾ ਭਾਣਾ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਨਕੋਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰੀ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸਬੰਧਤ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਹਰ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੇਹਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਹਿਰ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਦੋਂ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜੋ ਹਰ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਾਣਾ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਬਾਕੀ ਮਾਲਕਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਰਹਿਮਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਤੇਰੀਆਂ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣੇਂ। ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਪੱਥਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇ, ਚਾਹੇ ਗੱਲ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵ ਦੀ। – ਦਵਿੰਦਰ ਕਲੇਰ (ਚੇਅਰਮੈਨ-ਭਾਰਤੀਯ ਐੱਸਸੀ ਬੀਸੀ ਜਨਰਲ ਸੈੱਲ ਪੰਜਾਬ, ਕੈਸ਼ੀਅਰ-ਅੇੱਸਸੀ ਮੋਰਚਾ ਭਾਜਪਾ ਪੰਜਾਬ)
ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀ: ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲੀਆ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਵੇਸਟ ਦਾ ਤੈਰਨਾ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਰਫ਼ਾ-ਦਫ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਬੂਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਸਤਾ ਸਮਝਣਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰਸਾਇਣ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਨੋਟਿਸ ਲਵੇ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨਸਰਾਂ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਠੋਸ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰੇ।
