ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਹਰ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ AI ਐਪ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਖ਼ਬਰ ਬਣਾਉਣੀ ਓਨੀ ਹੀ ਸੌਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਇੱਕ ਬਟਨ ਦੱਬਣਾ। ਬਸ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਟਾਈਪ ਕਰੋ, AI ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਤੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ, “ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ” ਦਿਸਦਾ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਹਾਜ਼ਰ। ਲੋਗੋ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਟੈਂਪਲੇਟ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਰਲੇਖ ਬੋਲਡ ਵਿੱਚ – ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਕੀ ਇਹ ਦਿੱਖ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭੁਲੇਖਾ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ?

ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਕੋਈ ਟੈਂਪਲੇਟ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਤੋਲ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਤੱਥ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਚੋਣ ਦੇ – ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਰਚ ਰਹੇ ਹਾਂ?

ਜੇ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਕੰਪੋਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਖ਼ਬਰ ਏਆਈ ਨਾਲ ਕੰਪੋਜ਼ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰਹੇਗੀ? ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ – ਅਸੀਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਕੇ ਵੀ ਜੇ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਖ਼ੁਦ ਕੰਪੋਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਅਸੀਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਸਵਾਰਥੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੌੜੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੌੜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੀ ਅਹਿਮੀਅਤ, ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ – ਇਹ ਸਭ ਸਾਡੀ ਕਲਮ ਨਾਲ, ਸਾਡੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਿਊਜ਼ ਕੰਪੋਜ਼ਿੰਗ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਸੋਚ, ਸਾਡੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਹਰ ਵਾਕ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ – ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿੰਨੀ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਉਲਟਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਮੌਡਲ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ 98%, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ?

ਇਹ 98% ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਹੈ। ਸੋਚੋ, ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਨੂੰ “ਪੱਤਰਕਾਰ” ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਲਮ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ 98% ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਹੋਣਾ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਆਈ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਿਰਫ਼ 2% ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮਦਦ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਆਪਣੀ ਸੋਚ, ਆਪਣੀ ਕਲਮ 98% ਹੋਵੇ। ਇਹੀ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ, ਇਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ

ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਖ਼ਬਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ, ਕੋਈ ਖੋਜ, ਕੋਈ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਖ਼ੋਲ ਹੈ – ਅੰਦਰੋਂ ਖ਼ਾਲੀ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਕਿੰਨਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਗੱਲ ਕਿੰਨੀ ਸੱਚੀ, ਕਿੰਨੀ ਪੁਖ਼ਤਾ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਤੱਥ ਗ਼ਲਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਬ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਕਲਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ – ਕੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।

ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਕੂਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਜੋ ਲੋਕ AI ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ “ਪੱਤਰਕਾਰ” ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਸੁਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ਬਰ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਗਰਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਛਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦੇ ਹਨ?

ਗਰਵ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਿਹਨਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਖ਼ੁਦ ਰੰਗ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਵ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਬਸ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਗਰਵ ਖੋਖਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ AI ਤੋਂ ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਖ਼ਬਰ ਬਣਵਾ ਕੇ ਪੋਸਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਰਵ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਭਰਮ ਹੈ।

ਲੋਕ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਧੋਖਾ ਖਾਣਗੇ?

ਲੋਕ ਅੱਜ ਭੋਲੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਪਛਾਣਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਵਾਕ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਬੇਲੋੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਪਕਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਚੋਣ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਵਾਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਹੀ ਸਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੀ ਸਾਖ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ – ਇਹ ਬੰਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਐਪ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ?

ਇੱਥੇ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿਚਾਲੇ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈ ਸਕੇ। ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਵੇਗਾ?

ਮਦਦ ਲਈ AI, ਬਦਲ ਲਈ ਨਹੀਂ – ਸਿਰਫ਼ 2%, ਬਾਕੀ 98% ਅਸੀਂ

ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ AI ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ, ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਖਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲੈਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ – ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੰਦ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਮ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਕੈਮਰਾ। ਪਰ ਇਸ ਸੰਦ ਦੀ ਹੱਦ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ – ਸਿਰਫ਼ 2%, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸਹਾਇਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਦ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਸੋਚ, ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਥਾਂ 98% ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਕਤਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ AI ਤੋਂ ਬਣੀ ਖ਼ਬਰ, ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਪਾਦਨ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਪੋਸਟ ਕਰ ਦੇਣਾ -ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਲਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਖ਼ੁਦ ਕਲਮ ਚੁੱਕ ਕੇ, 98% ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਖ਼ਬਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਸੋਚੋ, ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਰੋਸਾ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ – ਭਰੋਸਾ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖੀ, ਪਰਖੀ, ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ – ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੋਸਟਾਂ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੇਮਤਲਬ ਸ਼ੋਰ।

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੜਤਾਲ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੇ, AI ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਬਣਵਾ ਕੇ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ, ਪੂਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੱਚੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ, ਖ਼ਤਰੇ ਸਹਿ ਕੇ, ਧਮਕੀਆਂ ਝੱਲ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਵਾਲ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਖਵਾਏ ਜਾਂ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ, AI ਦੀ ਬਣਾਈ ਕੋਈ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਖ਼ਬਰ ਪੋਸਟ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ:

• ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਵੇਖੀ ਹੈ?
• ਕੀ ਇਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ?
• ਕੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਪਹਿਲਾ ਖਰੜਾ ਹੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
• ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ – 98%, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ 2%?
• ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਨਿਕਲੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ?

ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ “ਨਹੀਂ” ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ‘ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵੱਡਾ “ਪੱਤਰਕਾਰ” ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੈਂਪਲੇਟ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਟੈਂਪਲੇਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਲੀ, ਥੋਥਾ ਭੁਲੇਖਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਸਵਾਰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਚੀ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।

ਅੰਤਿਮ ਗੱਲ – ਪਛਾਣ ਸਾਡੀ, ਮਦਦ ਸਿਰਫ਼ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ

ਖ਼ਬਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੋਗੋ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੈਂਪਲੇਟ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਅਦਾ ਹੈ – ਪਾਠਕ ਨਾਲ, ਸਮਾਜ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦੇ ਹੱਥ 98% ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ – ਯਾਨੀ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ – ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ।

AI ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ 2% ਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਊ – ਪਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਕਲਮ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਿਹਨਤ, ਜੋ ਦਰਦ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਪਿਕਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਪਾਦਨ, ਬਿਨਾਂ ਪੜਤਾਲ ਦੇ, ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ AI ਦੀ ਬਣਾਈ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਧੋਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸੱਚੀ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦਾ ਗਰਵ, ਸੱਚੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਸੋਚੇ, ਖ਼ੁਦ ਲਿਖੇ, ਖ਼ੁਦ ਸੁਧਾਰੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਵੇ – 98% ਆਪਣੀ, 2% ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ, ਸਿਰਫ਼ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ।